This web page requires JavaScript to be enabled.

JavaScript is an object-oriented computer programming language commonly used to create interactive effects within web browsers.

How to enable JavaScript?

Niet bestuurders, maar burgers

Burgers aanzetten tot veilig, zorgzaam gedrag

Om de vraag te beantwoorden hoe we Coronavirus effectief kunnen indammen, moeten we realiseren dat de effectiviteit van maatregelen afhangt van de mate waarin burgers bepaald gedrag doen of laten. Dat lijkt een open deur, maar welbeschouwd is er nauwelijks een systeem dat burgers direct tot gedrag aanzet of weerhoudt. Hoe respecteert een overheid vrijheid en heeft het toch direct invloed op gedrag van alle inwoners van het land?

Mythologie van besturen en dwang

Ik werd getroffen door burgemeester Aboutaleb, die meer bevoegdheden vroeg om gebieden af te sluiten, terwijl de politie aangaf dat optreden tegen overtreders alleen werkt als de meeste mensen vrijwillig wél meewerken aan beperkingen. Het toont de mythologie waarmee bestuurders zijn omgeven: we denken dat dingen gebeuren omdat bestuurders het verordonneren, maar het is omdat burgers vrijwillig meewerken.

Het perspectief op de effectiviteit van de maatregelen in Singapore, Hong Kong en – ten lange leste – China is niet dat van de krachtdadige overheid, maar vooral van de leidzame bevolking. Grootschalige dwang is niet mogelijk; maatregelen werken alleen als het grooste deel van de bevolking meewerkt.

Lokale communities helden van de dag

Bestrijding van het Coronavirus is typisch een grootschalige operatie. Maar ze vragen fijnmazige organisatie en uitvoering. Maatregelen vragen daarom lokale communities om veilig gedrag te vertonen. In dit geval door bijvoorbeeld afstand te houden van elkaar maar ook te zorgen dat ouderen hun boodschappen krijgen. Deze lokale communities zijn nu al de helden van de dag die burgemeesters willen zijn.

Risico-regelreflex

De neiging is groot om met strenge regels risico’s te beteugelen. In de wetenschap is deze risico-regelreflex veel bestudeerd omdat deze welhaast wetmatige neiging het tegenovergestelde effect bereikt dat het beoogt. De regels voor het vermijden van veiligheidsrisico’s zorgen ervoor dat mensen niet meer zelf nadenken, maar alleen regels volgen. Gezamenlijke doelen centraal stellen en voorbeelden geven van goede praktijken om te inspireren geven een maatwerk invulling.

Bestaande communities

Buurtpreventie en andere buurtgroepen zijn bekende fenomenen. Lokaal streven mensen samen naar meer veiligheid, maar ook voor hulp en ondersteuning wanneer dat nodig is. Er zijn momenteel meerdere buurtgroepen die naast een burger-veiligheidgroep, een burger-hulpgroep hebben opgericht om gezamenlijk bij te dragen aan de indamming van het Corona-virus. Burgemeesters zouden deze communities moeten stimuleren en uitbouwen voordat ze het ‘zelf wel regelen’.

Angst versus vertrouwen

Er zijn twee factoren die ons gedrag bepalen: de angst dat ons iets ernstigs overkomt waar alleen de machthebber iets aan kan veranderen, én het vertrouwen in elkaar dat we samen naar een oplossing sturen. De angst verlamt ons, maakt ons vatbaar voor uniforme dwangmaatregelen. Het vertrouwen sterkt ons om het gezamenlijke doel – welzijn, veiligheid, leefbaarheid – samen vorm te geven. Vertrouwen betekent niet naïef zijn. Het is een rationele keus om alle beschikbare middelen in te zetten voor ons gezamenlijk belang.